მამუკა ჟღენტი: ცდუნებას შესაძლოა, ბევრმა ვერ გაუძლოს

“გაჟღერებული ინიციატივა, ნახევარმილიონიანი კომპენსაციის თაობაზე, გონივრულ ეჭვს ბადებს, რომ ამის მიზანია ოპოზიციური ძალების შესაძლო ერთიანობის დაშლა”

“პრემიერის” შეკითხვებს საქართველოს ევროპულ ფასეულობათა ინსტიტუტის თანადამფუძნებელმა მამუკა ჟღენტმა უპასუხა.

_ ბატონო მამუკა, ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე 3%-იანი ბარიერის გადალახვის შემთხვევაში პარტიები ნახევარი მილიონი ლარის კომპენსაციას მიიღებენ. როგორ შეაფასებდით ამ ინიციატივას?

_ საქართველოს დემოკრატიული განვითარებისთვის აუცილებელია ძლიერი პოლიტიკური პარტიების არსებობა და საქმიანობა. სამწუხაროდ, ამისთვის დიდი არაფერი გაუკეთებია საქართველოს არც ერთ ხელისუფლებას. შესაბამისად, პოლიტიკური პარტიების მაქსიმალური ხელშეწყობა, მათ შორის ფინანსური კუთხით, მისასალმებელია. აუცილებელია, რომ აღნიშნული განხორციელდეს გონივრულობის ფარგლებში და საქართველოში არსებული რეალიების, პირველ რიგში ეკონომიკური მდგომარეობის, გათვალისწინებით. თუმცა, ის, რაც დღეს ხდება, უკეთეს შემთხვევაში უფრო პოლიტიკურ კორუფციას წააგავს, უარესში კი _ შარაგზის მევახშეობას. იმის ფონზე, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის ახლად მიღებული კოდექსი ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს და იმის გათვალისწინებით, რომ ჯერ კიდევ არ არის მიღებული საარჩევნო კანონმდებლობა, მაშინ როდესაც 3 თვეზე ცოტა მეტია დარჩენილი ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებამდე და მაშინ როდესაც ის, რაც გვესმის სხვადასხვა ინიციატივის თაობაზე _ მარკირების გაუქმება, ბარიერის ვითომზრდა, არადა რეალურად შემცირება და ა.შ. _ მხოლოდ შეშფოთებას იწვევს, არსებობდა თეორიული ალბათობა იმისა, რომ ოპოზიციური ძალები გაერთიანდებოდნენ და ერთიან პოზიციას დააფიქსირებდნენ. კერძოდ, პირველად საქართველოს ისტორიაში არსებობს იმის ალბათობა, რომ ასეთი კაბალური და არასამართლიანი საარჩევნო კანონმდებლობის გასაპროტესტებლად ოპოზიციურ პოლიტიკურ ძალებს მიეღოთ გადაწყვეტილება არჩევნების ან ბოიკოტირების ან/და ამ არჩევნებზე ერთიანი კანდიდატებით გამოსვლის თაობაზე. ამის პარალელურად, ხელისუფლების მიერ გაჟღერებული ინიციატივა ნახევარმილიონიანი კომპენსაციის თაობაზე, ბადებს გონივრულ ეჭვს, რომ ამის მიზანია ოპოზიციური ძალების შესაძლო ერთიანობის დაშლა.

_ რატომ?

_ ხელისუფლებას კარგად ესმის, რომ შესაძლოა, ცდუნებას ბევრმა ვერ გაუძლოს. სამწუხაროდ, ვეჭვობ, რომ ყველა ოპოზიციურ ძალას არ ესმის, რომ ეს ცდუნება მხოლოდ მოკლევადიანი სიამოვნების საგანია და გრძელვადიან პერსპექტივაში ისევ მათი ინტერესების წინააღმდეგ იმუშავებს. შესაბამისად, პასუხისმგებლობა, როგორ განვითარდება მოვლენები, არა მხოლოდ ხელისუფლებაზე, არამედ არასაპარლამენტო ოპოზიციურ სპექტრზეც უნდა გადანაწილდეს.

_ ცნობილი ხდება, რომ მუშავდება ახალი სქემები, რათა მაქსიმალურად სათანადო პირობები შეიქმნას იმ პარტიებისთვის, ვისაც წინა არჩევნებზე მაღალი შედეგი არ ჰქონდათ. როგორი ფიქრობთ, რა უნდა გაკეთდეს იმისთვის, რომ საქართველოში ყველა პარტიას ჰქონდეს თანაბარი შესაძლებლობები, თვითრეალიზება მოახდინოს?

_ მხოლოდ ფინანსური წახალისება თუ მხარდაჭერა ვერანაირ გარანტიას ვერ ქმნის პარტიის პოლიტიკურ სივრცეში წარმატებულობისა. გამონაკლისია, ალბათ, ის პრეცედენტი, რაც 2012 წლის არჩევნებზე დაფიქსირდა, როდესაც პროცესში მონაწილეობდა პოლიტიკური სუბიექტი, რომლის თავკაცის ფინანსური შესაძლებლობები ლამის ქვეყნის ბიუჯეტის რესურსს აღემატებოდა. ვეჭვობ, ასეთ პრეცედენტებს ხშირად ვეღარ წავაწყდებით მომავალში. შესაბამისად, აუცილებელია არა ყველაფრისადმი მერკანტილური და მეშჩანური დამოკიდებულება, არამედ შესაბამისი დემოკრატიული გარემოს შექმნა, ისეთი კანონმდებლობისა და რეგულაციების მიღება/ამოქმედება, რაც ბუნებრივად გამოიყვანს ასპარეზზე და/ან გააძლიერებს საზოგადოებისთვის მისაღებ და საინტერესო პოლიტიკურ აქტორებს. დღეს არსებული თუ დაანონსებული საარჩევნო კანონმდებლობის პირობებში, ნახევარმილიონიანი ან თუნდაც 10-მილიონიანი ფინანსური მხარდაჭერა, პოლიტიკური პარტიების თვითრეალიზაციის წინაპირობა კი არა, ცალკეული პოლიტიკოსების “შეფარული” მოსყიდვის მცდელობაა.

_ იმ პირობებში, როდესაც ქვეყანაში ისედაც მძიმე სოციალური ფონია, გადასახადის გადამხდელს არავინ ეკითხება, სურს თუ არა მას 3%-იანი პარტიების დაფინანსება. რამდენად სამართლიანია ეს მიდგომა სოციალური თვალსაზრისით?

_ პოლიტიკურ პარტიათა დაფინანსება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ ფორმულას, სადაც ჯეროვნად იქნება გათვალისწინებული ქვეყნის ფინანსურ-ეკონომიკური მდგომარეობა, საბიუჯეტო შესაძლებლობები და მოსახლეობის მოთხოვნები. ნახევარმილიონიანი კომპენსაციის, როგორც ასეთის, წინააღმდეგი არ ვარ. თუმცა, თუ გავითვალისწინებთ არსებულ საბიუჯეტო პრობლემებსა და იმას, რომ მოსახლეობის პრობლემები სულ უფრო და უფრო მძაფრდება, არსებული ინიციატივის გაჟღერება ბევრ კითხვას ბადებს. ასევე, მსურს, შევეხო დროისა და ვადების საკითხს. საქართველოს ხელისუფლებამ დიდი ხნის წინათ იცოდა, როდის უნდა გამართულიყო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები. სამწუხაროდ, განზრახ თუ უნებლიეთ, თავი ცაიტნოტში ჩავიყენეთ. ამაზე, პირველ რიგში, პასუხისმგებელია მმართველი კოალიცია, რომელიც რატომღაც ყურადღებას ამახვილებდა ბუსუსებიანი პრეზერვატივებისა და რქოსანი პირუტყვის გადაადგილების წესებზე. თუმცა, საკუთარი წილი პასუხისმგებლობისა აკისრია საპარლამენტო ოპოზიციასაც, რომელმაც თითქმის არაფერი გააკეთა, რათა ეფექტურად შეეხსენებინა მმართველი ძალისთვის საქართველოს პარლამენტის უფლება-მოვალეობები.

_ ცხადია, რომ საქართველოში პოლიტიკური საქმიანობა ერთ-ერთ წარმატებულ ბიზნესად ითვლება. 2012 წელს ჩვენ ვნახეთ, როგორ იყიდა თითო მილიონ ლარად ბიძინა ივანიშვილმა ამჟამად მმართველ კოალიციაში შემავალი ეგრეთწოდებული ერთკაციანი პარტიებიც კი. ერთიან კოალიციაში ისინი, რა თქმა უნდა, გადალახავენ 3%-იან ბარიერს. თუნდაც მორალური მომენტის გათვალისწინებით, საზოგადოებაში ისმის კითხვა _ რატომ უნდა ვკვებოთ ადამიანები, რომლებსაც ხელისუფლებაში ყოფნით ისედაც ბევრად პრივილეგირებული სოციალური მდგომარეობა აქვთ?

_ ამ საკითხში ვემხრობი დიდი ალბათობით არაპოპულარულ, მაგრამ სახელმწიფოს შემდგომი დემოკრატიული განვითარებისთვის, ჩემი აზრით, აუცილებელ ფორმულას. ხელისუფლებაში მუდმივად არავინაა ან არ უნდა იყოს. შესაბამისად, პლურალისტული დემოკრატიის განვითარებისთვის, ყველა პარტიას, იქნება ეს სახელისუფლებო თუ ოპოზიციური, უნდა ჰქონდეს თანაბარი უფლებები და განსხვავება შესაძლებელია, ეფუძნებოდეს მხოლოდ მოსახლეობაში მათი მხარდაჭერის ხარისხს. შესაბამისად, თუ ამ ფორმით დაფინანსების საკითხი გადაწყდება, აუცილებელია, რომ ის თანაბრად გავრცელდეს ყველა პოლიტიკურ პარტიაზე, მიუხედავად იმისა, არის თუ არა ესა თუ ის პარტია კოალიციაში, ბლოკში, ქვეყნის მართვის სადავეებთან თუ ოპოზიციაში.

_ როგორ ფიქრობთ, ფინანსური რესურსების მოძიება თავისუფალი უნდა იყოს, თუ პარტიები მაინცდამაინც ბიუჯეტმა უნდა დააფინანსოს?

_ არსებობს სხვადასხვა მოდელი. მე პირადად ვემხრობი, რომ ორივე მექანიზმი ეფექტურად ფუნქციონირებდეს. ამასთანავე, საბიუჯეტო დაფინანსება ნათლად და გონივრულად უნდა იყოს განსაზღვრული, ხოლო რესურსების თავისუფალი მოძიება უნდა გამორიცხავდეს კორუფციულ ან/და უცხო ქვეყნებიდან დაფინანსების შესაძლებლობას.

ალექსი ნოზაძე, გაზეთი „პრემიერი“

FaceBook